MỤC I. THỜI KỲ ĐẶT NỀN MÓNG VÀ ỔN ĐỊNH TỔ CHỨC (01/1997 - 2007)
1. Những ngày đầu gian khó và dấu ấn phục vụ đầu tiên
Vào tháng 01/1997, hành trang tiếp nhận từ tỉnh Vĩnh Phú trở về của Thư viện vô cùng khiêm tốn: hơn 3 vạn bản sách (chủ yếu là sách tiếng Việt từ phòng Mượn, một phần kho tài liệu Địa chí, gần 1.000 bản sách ngoại văn Nga - Pháp, và 1.500 bản sách Thiếu nhi), cùng một số ít báo, tạp chí, hơn 10 bộ bàn ghế và gần 20 giá sách. Đội ngũ nhân sự lúc bấy giờ chỉ vẻn vẹn có 02 cán bộ (01 cán bộ quản lý và 01 nhân viên lái xe). Điểm tập kết đầu tiên để gây dựng lại sự nghiệp là khu vực sân khấu ngoài trời TP. Vĩnh Yên.
Dù cơ sở vật chất thiếu thốn, chỉ sau 20 ngày khẩn trương ổn định kho tàng, Thư viện đã kịp thời tổ chức Phòng Báo Mừng Đảng, Mừng Xuân phục vụ nhân dân suốt Tết Đinh Sửu 1997. Đây là sự kiện có ý nghĩa chính trị - văn hóa sâu sắc, đánh dấu sự trở lại phục vụ nhân dân sau gần 3 thập kỷ. Phòng Báo Xuân năm ấy đã tạo tiếng vang lớn, trở thành tiền đề để hoạt động này được duy trì thường niên suốt 10 năm sau đó.
Ngày 24/01/1997, Ủy ban Nhân dân tỉnh Vĩnh Phúc chính thức ban hành Quyết định số 93/QĐ-UBND thành lập Thư viện Khoa học Tổng hợp (KHTH) tỉnh Vĩnh Phúc, quy định rõ vị trí, chức năng và nhiệm vụ chuyên môn. Ngày 19/5/1997, nhân kỷ niệm 107 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, Thư viện chính thức khai trương phục vụ rộng rãi các tầng lớp nhân dân.
2. Hành trình 5 lần dịch chuyển trụ sở
Để có được cơ ngơi khang trang như hiện nay, Thư viện tỉnh đã trải qua những dấu mốc thay đổi địa điểm lịch sử:
- Trụ sở thứ 1 (01/01/1997): Rạp sân khấu ngoài trời thị xã Vĩnh Yên.
- Trụ sở thứ 2 (22/04/1997): Số 40 đường Ngô Quyền, Vĩnh Yên.
- Trụ sở thứ 3 (Tháng 02/1998): Chuyển vào chung với trụ sở Bảo tàng tỉnh.
- Trụ sở thứ 4 (Năm 2005): Số 5 đường Nguyễn Trãi, Liên Bảo, Vĩnh Yên (Thời kỳ này, đơn vị chính thức đổi tên thành Thư viện tỉnh Vĩnh Phúc).
- Trụ sở thứ 5 (Tháng 03/2021): Số 16 đường Lạc Long Quân, Vĩnh Yên – một không gian khang trang, yên tĩnh và đắc địa ngay trung tâm hành chính của tỉnh.
3. Những thành tựu chuyên môn nổi bật (1997 - 2007)
- Xây dựng vốn tài liệu: Sau 10 năm, vốn sách tăng gấp 4 lần, đạt 10 vạn bản với 140 - 180 loại báo, tạp chí. Thư viện chú trọng thu thập tài liệu cổ quý hiếm, luận văn, hương ước, thần tích phục vụ nghiên cứu về "Đất và Người Vĩnh Phúc". Tháng 3/2005, hệ thống mạng LAN, WAN, Internet và phòng đọc Đa phương tiện (Multimedia) ra đời, mở đường cho mảng tài liệu số.
- Công tác phục vụ bạn đọc: Với phương châm "Tất cả vì bạn đọc, thỏa mãn nhu cầu đọc nhanh nhất, đầy đủ nhất, chính xác nhất", thủ tục hành chính được tinh giản tối đa. Đơn vị đưa vào 04 máy tính tra cứu OPAC. Lượng bạn đọc tăng trưởng mạnh mẽ qua các năm (từ 1.350 bạn đọc năm 1997 lên 2.905 bạn đọc năm 2006; lượt sách báo phục vụ đạt trên 600.000 lượt vào năm 2006).
- Ứng dụng công nghệ: Biên mục hồi cố và xây dựng cơ sở dữ liệu trên máy tính. Hệ thống mục lục truyền thống (phần mềm CD/ISIS) đưa vào sử dụng tháng 11/1999; tra cứu máy tính (OPAC) bắt đầu từ tháng 10/2003. Đến năm 2006, Thư viện chuyển đổi thành công 24.000 biểu ghi sang phần mềm chuyên dụng ILIB, quản lý lưu thông tài liệu hoàn toàn bằng mã vạch.
- Phát triển nguồn nhân lực: Từ 2 cán bộ ban đầu, đến năm 2007 đội ngũ đã tăng lên 19 người, trong đó có 11 Cử nhân Thư viện (02 Thư viện viên chính), ứng dụng thành thạo công nghệ thông tin hiện đại.
- Thành tích tiêu biểu: Đạt giải Nhất Liên hiệp Thư viện Đồng bằng Sông Hồng và giải Nhì Toàn quốc năm 2005 trong Cuộc thi Thiếu nhi tuyên truyền giới thiệu sách nhân kỷ niệm 60 năm thành lập nước.
MỤC II. THỜI KỲ ĐẨY MẠNH CHUYỂN ĐỔI SỐ VÀ LAN TỎA VĂN HÓA ĐỌC (2007 - 2025)
Bước sang giai đoạn 2007 - 2025, Thư viện tỉnh Vĩnh Phúc chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ mang tính bước ngoặt, chuyển từ mô hình thư viện truyền thống sang thư viện số, hiện đại hóa đồng bộ.
1. Kiện toàn tổ chức và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao
Đội ngũ cán bộ không ngừng nâng cao về cả số lượng, trình độ chuyên môn lẫn lý luận chính trị. Tính đến năm 2025, Thư viện có 18 cán bộ, người lao động. Trình độ chuyên môn được nâng chất rõ rệt với: 02 Thạc sĩ, 09 Cử nhân Thư viện và 06 Đại học chuyên ngành khác.
Về tổ chức, Ban Giám đốc gồm 01 Giám đốc và 02 Phó Giám đốc; vận hành qua 02 phòng chuyên môn cốt lõi: Phòng Hành chính tổng hợp và Phòng Nghiệp vụ. Chi bộ Thư viện gồm 16 đảng viên vững vàng về tư tưởng, giữ vai trò hạt nhân lãnh đạo đơn vị.
2. Đột phá trong công tác chuyên môn và Chuyển đổi số ngành Thư viện
Điểm nhấn lớn nhất trong giai đoạn này là việc thực hiện chuyển đổi thành công từ phần mềm ILIB sang phần mềm quản trị thư viện hiện đại KIPOS. Thư viện đã áp dụng đồng bộ các chuẩn nghiệp vụ quốc tế: Khung phân loại thập phân DEWEY, khổ mẫu dữ liệu thư mục MARC21 và quy tắc biên mục Anh - Mỹ AACR2.
- Phát triển kho tài liệu: Tính đến tháng 02/2025, tổng kho sách của Thư viện đạt 255.451 bản sách và 120 loại báo, tạp chí. Trong đó, giai đoạn 2007 - 2024 bổ sung thường xuyên 63.490 bản; thực hiện các Đề án, Kế hoạch của UBND tỉnh phát triển văn hóa đọc khu vực nông thôn, miền núi và công nhân khu công nghiệp với hàng chục ngàn bản sách.
- Số hóa tư liệu Địa chí: Thư viện đã triển khai số hóa sâu rộng Kho Địa chí (bao gồm hương ước, thần tích, thần sắc, tài liệu tiếng Pháp, sách quý) với tổng số trên 40.000 trang tài liệu số hóa (tương đương 993 bản sách), phục vụ đắc lực cho độc giả trong và ngoài nước tra cứu trực tuyến qua website.
- Hiệu quả phục vụ công nghệ: Website Thư viện (thuvien.vinhphuc.gov.vn) đã thu hút hơn 10,9 triệu lượt truy cập tính đến ngày 28/5/2025, trở thành kênh tiếp cận thông tin quan trọng. Hàng năm, Thư viện cấp mới, đổi trên 500 thẻ; phục vụ trung bình 9.714 lượt bạn đọc/năm trực tiếp tại thư viện và gần 50.000 lượt luân chuyển sách báo/năm.
3. Sôi nổi các hoạt động phát triển Văn hóa đọc trong cộng đồng
Không chỉ phục vụ tại chỗ, Thư viện tỉnh đã chủ động "vươn mình" ra cộng đồng thông qua nhiều chương trình sáng tạo:
- Hội sách Vĩnh Phúc: Trong các năm 2022, 2023, 2024, đơn vị đã tổ chức các Hội sách quy mô lớn như Hội sách với chủ đề “Gắn kết yêu thương” tại Nhà hát tỉnh, phối hợp với các huyện tổ chức không gian đọc sách rộng lớn, kết hợp đố vui, "Rung chuông vàng", vẽ tranh theo sách, thu hút đông đảo học sinh và nhân dân.
- Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc: Được tổ chức thường niên từ năm 2019 đến 2025, thu hút hàng ngàn học sinh toàn tỉnh tham gia. Đội tuyển Vĩnh Phúc tham gia vòng chung kết toàn quốc đã xuất sắc đạt nhiều giải cao (01 giải A, 01 giải Nhì, 07 giải Khuyến khích, 02 giải tập thể).
- Thư viện lưu động: Năm 2019, nhận được sự hỗ trợ từ Quỹ Vingroup, mô hình Xe thư viện lưu động đa phương tiện với 4.490 bản sách và trang thiết bị công nghệ hiện đại đã ra đời, mang ánh sáng tri thức đến tận các trường học, vùng sâu, vùng xa trong tỉnh.
4. Xây dựng mạng lưới thư viện cơ sở vững mạnh
Thư viện tỉnh đã thực hiện tốt vai trò "hạt nhân" khi xây dựng mạng lưới rộng khắp gồm 8/9 thư viện cấp huyện và 121 thư viện cơ sở. Hiện nay, Thư viện tỉnh đang duy trì luân chuyển sách định kỳ đến 85 thư viện cơ sở và 40 điểm Bưu điện văn hóa xã với tổng số lượng 109.498 bản sách, góp phần thu hẹp khoảng cách hưởng thụ văn hóa giữa các vùng miền.
KẾT LUẬN
Trải qua hành trình gần 30 năm kể từ ngày tái lập tỉnh (1997 - 2025), Thư viện tỉnh Vĩnh Phúc đã có những bước tiến dài vững chắc. Từ 2 cán bộ với vài vạn cuốn sách cũ giữa sân khấu ngoài trời, đến nay Thư viện đã là một thiết chế văn hóa hiện đại, sở hữu kho tài liệu số hóa đồ sộ, công nghệ quản lý tiên tiến và một mạng lưới cơ sở rộng khắp. Đội ngũ cán bộ Thư viện qua các thời kỳ luôn giữ vững ngọn lửa nhiệt huyết, xứng đáng là "linh hồn của thư viện", tiếp tục hành trình lan tỏa tri thức, đóng góp tích cực vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng xã hội học tập của tỉnh Vĩnh Phúc văn hiến.
Nguồn tài liệu tham khảo trong bài viết:
- Quá trình hình thành, phát triển và hoạt động của Thư viện KHTH tỉnh Vĩnh Phúc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc (Bùi Minh Tiến, Nguyễn Xuân Lân - Sở Văn hóa TTTT Vĩnh Phúc).
- Tổng hợp Báo cáo kết quả công tác thư viện tỉnh Vĩnh Phúc qua các năm (1997 - 2024).